Molla Gürani Camii "Vefa Kilise Camii"
Hagios Theodoros Bizans Kilisesi

Molla Gürani Camii, İstanbul'un Fatih ilçesinin Vefa semtinde, Tirendaz sokakta bulunan bir yapıdır. Kalenderhane Camii ile Süleymani Külliyesi'ne yakındır. Vefa Kilise Camii diye adlandırılan dini yapı grubu içinde yer alır. Bizans İmparatorluğu döneminde yapılmış olan bu kilise, ünlü aziz Hagios Theodoros'a adanmıştır. Vefa Kilise Camii içinde, dönemin geleneğine uyularak çeşitli dönemlere ait yapı malzemesinin kullanıldığı görülür. Sütun, sütun başlıkları ve korkuluk levhaları gibi çşitli dönemlere ait malzemenin kullanılması, yapının farklı zamanlarda inşa edildiğinin de göstergesidir. İlk yapılış tarihi 5. Yüzyıl ortalarını gösteren kilise yapı grubunun günümüze kalan şekliyle 11. yüzyıl sonları ile 12. yüzyıl başlarında İmparator I. Alexios Komnenos döneminde yapıldığı sanılmaktadır. Uygulanan duvar örgü sistemi bu bilgiyi doğrulamaktadır. Dördüncü Haçlı seferiyle başlayan Latin istilası döneminde yapı, Roma Katolik Kilisesi olarak kullanılmış, Paleologlar döneminde eklerle birlikte ciddi onarım görmüş; İstanbul'un fethinden sonra camiye çevrilmiştir. Apsisi mihraba dönüştürülen yapıya, bir minare eklenmiştir.

Dört sütunlu kapalı Yunan haçı planlı yapı, gerek iç gerekse dış görünüşü ile zenginlik ve çeşitlilik gösterir. Yapıda, tuğla ve taş örgü birlikte kullanılmıştır. Çatı kiremit örtülü, merkezi kubbe ile narteks kubbeleri kurşun kaplıdır. narteksi oldukça yüksektir. Cephe, kemer ve kornişlerle hareketlendirilmiştir. Narteks gibi çatı da hareketlidir. İnce kasnaklar üzerinde yer alan kubbe tekrarları görülür. Haçın kollarının üzerini beşik tonozlar, haçın kollarının kesiştiği kare mekanın üzerini ise yüksek kasnak üzerine oturtulmuş bir kubbe örter. Kubbeye geçiş pandantiflerle sağlanır. Kubbe on iki yassı kaburga ile bölümlere ayrılmıştır. Her bölümde yuvarlak pencereler yer alır. Dışarıya doğru kavisli olan apsis üç bölümlüdür; bölümlerin içinde pencereler bulunur. Kıble yönünde olana mihrap nişi yerleştirilmiştir. Ortadaki kubbe on altı yuvarlak dilimli bölüme, iki yandaki kubbeler sekiz bölüme ayrılmıştır.

Hagios Theodoros Bizans Kilisesi, İstanbul'un fethinden sonra Fatih Sultan Mehmet'in hocası Molla Şemseddin Gürani tarafından camiye dönüştürülmüştür. Kilisenin mozaik ve ikonları sıva ile örtülmüş, çan kulesi de minareye dönüştürülmüştür. Bu nedenle kilise, Molla Gürani Camii diye anılır. Yapının ahşapları 1833 yangınında ortadan kalkmış ve kilise büyük zarar görmüştür. 1937 yılında yapılan yenileme çalışmaları sırasında güney ve orta kubbenin mozaiklerinin bir kısmı ortaya çıkarılmıştır. Mozaiklerde kırmızı renk kullanılmış, İsa, Meryem ve havari figürleri işlenmiştir. Vaktiyle duvarların altın yaldız kaplı olduğu, Osmanlı döneminde bunların kazınması ile altından kırmızıya yakın koyu pembe rengin çıktığı söylenmektedir. Yapılan araştırmalar sonunda, yapının içinde mezarlar, dışında ise ayazma ve bir sarnıç bulunmuştur. Buluntular, kilisenin vaktiyle manastır yapı grubu içinde yer aldığının göstergesidir.

sonra ›
‹ önce