Murat Paşa Camii

Murat Paşa Camii, İstanbul Aksaray meydanında, Millet Caddesi ile Vatan Caddesi'nin kesiştiği noktadadır. Kentin en eski camilerindendir. Rumeli Beylerbeyi Has Murat Paşa tarafından 1465-1471 yıllarında yaptırılmıştır. Has Murat Paşa, Fatih Sultan Mehmet devri vezirlendendi; 1473'de Uzun Hasan'a karşı yapılan Otlukbeli Savaşı'nda şehit olmuştur. Camii, Bursa'daki Orhan Bey Camii tipinde yan bölümlü yapıların son örneğidir. Tuğla ve kesme taş örgülü yapıdır. Külliye olarak yapılan camii, medrese, çifte hamam ve imaretten oluşuyordu. Fakat 1956 yılında yapılan yol açma ve Aksaray meydanını düzenleme çalışmaları sırasında çifte hamam, medrese ve imaret yıkılmış çevredeki bazı türbe, sebil ve çeşme gibi tarihi yapılar da caminin avlusuna taşınmıştır.

Erken dönem Osmanlı mimarisi örneklerinden olan yapı, ters "T" ve zavyeli camii planındadır. Sahn kısmı iki kare plana bölünmüş, iki karenin arasına inşa edilen kemere iki kubbe oturtulmuştur. Burası ana mekanı oluşturur. Sahnın her iki yanında üzeri kubbe ile örtülü ikişer oda vardır. Mihrabın bulunduğu dışarıya çıkıntı yapan karenin üzerindeki üçgenlerden oluşan on altı köşeli kasnaktan kubbeye geçilir. Bu kasnağın dört tarafında birer pencere vardır. Merkezi sahnın sıra ile taş ve tuğla ile örülmüş ikinci kubbe daha alçaktır. Minberi sadeliğiyle, mihrabı mukarnaslı yaşmağıyla, duvarların ve kemerlerin yüzeyi kalemişleriyle dikkat çeker. Caminin ön cephesinde altı antik sütunlu ve beş kubbeli revak bulunur. Sütunların ikisi pembe, dördü yeşildir. Sütun başlıkları üç değişik tiptedir. Taç kapısının üstünde tahta işlerini andıran bir mermer sayvan vardır. Bursa kemerli olan kapı, küfeki taşındandır. Cephe pencerelerinin alttakileri dikdörtgen, üsttekileri yuvarlaktır. Son cemaat yerinde taç kapının iki yanında mukarnaslı birer küçük mihrap yer alır. Sağ tarafta bulunan minaresi kalın ve şerefesi altı kasnaklıdır, kare tabanlı kaidesinde güneş saati bulunur. Almaşık düzenli, iki sıra tuğla, bir sıra kesme taş tekniği kullanılan camii 1945'de önemli bir onarım görmüştür. Avlusundaki şadırvanı, Sultan II. Bayezid devri sadrazamlarından Kara Davut Paşa tarafından yaptırılmıştır. Kara Davut Paşa, burada gömülüdür.

Has Murat Paşa ve kardeşi Mesih Paşa ile birlikte Müslüman olan bir Bizanslı aileden gelir. İki kardeş Palaiologoslar soyundan imaparator XI. Konstantin'in kardeşinin çocuklarıydı. Eğer Bizans imparatorluğu yıkılmasaydı çocuğu olmayan imparatorun yerine bu kardeşlerden biri geçecekti. Fatih Sultan Mehmet, İstanbul'un fethinden sonra Bizans soylu ailelerinin ileri gelen bazı üyelerini Müslüman olmak kaydıyla devlet yönetiminde görev vermeye başladı. Bu iki kardeş paşalığa yükseltildi.

Murat Paşa, 1472'de camii inşaatı sürerken Sultan Mehmed'in Doğu Anadolu seferine katıldı. Öncü kuvvetlerin başında olan Murat Paşa, Akkoyunlu ordusuna yenilerek şehit düştü. Osmanlı öncüleri de telef oldular veya esir düştüler. Has Murat Paşa'nın ölümü üzerine adına yaptırdığı camii, kardeşi Mesih Paşa tarafından 1478'de tamamlatıldı. Yangın, deprem ve bilinçsiz imar çalışmaları Murat Paşa külliyesinin özgün dokusunu ortadan kaldırdı. Kitabesi Türk İslam Eserleri Müzesi'nde sergilenen medrese ile çifte hamamı yıktırılmış, türbe ve çeşmelerin yeri değiştirilmiştir.

sonra ›
‹ önce